#535: Erfgoed van kwik in Idrija

Wat is het?
Het Erfgoed van kwik in Almadén en Idrija representeert de historische kwikmijnbouw en de intercontinentale kwikhandel. Kwik is relatief schaars, en is door de eeuwen heen maar op een paar plaatsen ter wereld geproduceerd. Het speelde vanaf de 16e eeuw een beslissende rol bij de winning van zilver in Amerika. Almadén (Spanje) en Idrija (Slovenië) waren de twee grootste kwikmijnen ter wereld. Beide mijnen zijn nog tot aan het eind van de 20e eeuw actief geweest. De specifieke industriële en sociale infrastructuur die de winning van het giftige kwik met zich meebracht, is in beide steden nog goed zichtbaar.

Cijfer: 7 (Ik bezocht het Sloveense deel van dit werelderfgoed: Idrija. Dit is een stadje van zo’n 7000 inwoners, helemaal ingeklemd tussen de bergen. Het ligt zo’n 3 kwartier rijden/slingeren vanaf de snelweg. Het is dan ook niet verrassend dat ik hier veel minder toeristen tegenkwam dan bij de grotten of in Porec gisteren. In het plaatsje wisselen charmante gebouwen uit de hoogtijdagen van de mijnbouw en oostblokkerige flatgebouwen elkaar af.).

Toegang: Entree tot het interessante stadsmuseum in het Gewerkenegg kasteel kost 3,5 EUR. Dit is inclusief een boekwerkje in het Engels over de geschiedenis van de stad (de mijnbouw, de Italiaanse bezetting, de productie van kant). Een rondleiding door de Antoniusmijn (ruim anderhalf uur lang) is 9 EUR. Helaas zijn de andere mijngebouwen alleen op afspraak open.

Hoeveel tijd: Ik ben er een halve dag geweest. Na de lunch moest ik anderhalf uur overbruggen om te wachten op de mijntour van 3 uur. Ik heb in een cafeetje wat gedronken, en een tijdje in de zon gezeten. Als je ook de resten van het mijnlandschap buiten de stad wilt zien, kun je je hier wel een volle dag vermaken. Je kunt bijvoorbeeld wandelen naar een oude watermolen.

Opvallend: In zo ongeveer iedere mijnbouwstad die op de werelderfgoedlijst staat, kun je een (voormalige) mijn bezoeken. Idrija is hierop geen uitzondering: in de Antonius-schacht mag je onder begeleiding van een gids onder de grond. Buiten het hoogseizoen zijn er twee tours per dag. We zijn met 10 man, gekomen van over de hele wereld. Er is zelfs een stel uit IJsland bij.

De rondleiding begint met een video van 20 minuten waarin de geschiedenis van de kwikmijnbouw en de stad uit de doeken wordt gedaan. Daarna krijgen we een beschermende  jas en een helm, en lopen we de mijnschacht in. Dit zijn originele mijngangen, behorend tot de oudste van de stad. Ze zijn wel goed verstevigd met houten balken. Zelfs toen de mijnbouw nog in volle gang was, waren er weinig ongelukken.

Ik ben benieuwd in hoeverre een kwikmijn anders is dan pakweg een kolen-, koper-, goud- of zilvermijn die ik allemaal al eens heb bezocht. Heel veel is hetzelfde in ieder geval: het hakken in het gesteente met naar mate de tijd vordert steeds modernere middelen, de smalle gangen en diepe schachten, de rails waarover de karretjes met stenen werden vervoerd. De gids legt alles uitgebreid uit, eerst in het Sloveens en dan nog eens het hele verhaal in het Engels.

Voorstelling mijnbouw rond 1900

Voorstelling mijnbouw rond 1900

Het kwik dat hier werd gewonnen bestond voor zo’n 30% uit de vloeibare bolletjes die ik met kwik associeer. Je kunt ze op een paar plekken nog in het gesteente in de wanden zien zitten. De overige 70% werd gehaald uit een rode steensoort, dat eerst bewerkt moest worden voordat het vloeibaar werd. Nadat het kostbare goedje bovengronds uit de stenen was gehaald, werd het restmateriaal weer naar beneden gestort om verzakking van het mijnstelsel en daarmee de stad Idrija te voorkomen.

De vraag naar kwik steeg telkens als er ergens oorlog was: voor de Eerste Wereldoorlog, de Tweede en ook de Vietnamoorlog. Kwik werd gebruikt in kogels. Na het einde van de oorlog in Vietnam daalde de vraag wereldwijd zo sterk, dat de mijn in Idrija niet meer rendabel was. Tegenwoordig mag kwik in de Europese Unie ook niet meer verhandeld worden, vanwege het sterk giftige karakter. In India, China en Rusland gebeurt het nog wel. In Idrija hebben ze aan deze bijzondere geschiedenis in ieder geval een werelderfgoed over gehouden.

Twee kleine, schitterende kwikbolletjes middenin het gesteente

Twee kleine, schitterende kwikbolletjes middenin het gesteente

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s