Het Sanatorium van Paimio

Als sluitstuk van mijn Finse vierdaagse reed ik op de terugweg naar het vliegveld van Helsinki langs het plaatsje Paimio. Daar ligt het Paimio Sanatorium, gebouwd in 1933 voor tuberculosepatiënten door de beroemdste Finse modernistische architect Alvar Aalto. Elke middag is er om 2 uur een rondleiding door het gebouw. Ik ben er al om 1 uur, maar dat is helemaal niet erg want je kunt heerlijk in het omliggende park op een bankje in de zon zitten.

Er komen uiteindelijk nog 5 andere bezoekers opdraven, allen Finnen. De rondleiding is gelukkig in zowel het Fins als het Engels. We beginnen in de hal, waar de vele ronde vormen (makkelijk schoon te houden) en de felle kleur geel (als zonnestralen) opvallen. Paimio Sanatorium is een keerpunt in het werk van Aalto – hij ging over van classicisme naar het eigentijdse functionalisme, en dit was zijn eerste grote bekende werk. Een paar dagen geleden heb ik al kennisgemaakt met  andere ontwerpen van hem in het Alvar Aalto-museum in Jyväskylä.

Paimio2

Receptie in de hal, het glas is er later ingezet maar de vormen en kleuren zijn typisch voor het ontwerp van Aalto

Behalve het gebouw ontwierp Aalto samen met zijn vrouw ook al het meubilair. Dit resulteerde in een Gesamtkunstwerk, dat er helemaal op was gericht om de gezondheid van de patiënten te verbeteren. Zo is hij bekend geworden met stoelen die zo gevormd zijn dat de patienten goed adem konden halen.

Paimio3

De eetzaal, nu kantine voor het ziekenhuispersoneel, met origineel meubilair

Het sanatorium werd gebouwd op een voormalig landgoed, waar veel (gezonde) pijnbomen staan. De gemeente Paimio schreef in 1928 een competitie onder architecten uit om een regionaal sanatorium te ontwerpen voor deze omgeving. In Finland stierven er massa’s mensen aan tuberculose in die tijd, en de 300 plekken die hier werden geschapen waren een druppel op de gloeiende plaat. Nadat er in de jaren 50 een  vaccin tegen tbc gevonden was, werd het sanatorium omgebouwd tot een gewoon ziekenhuis.

Tegenwoordig zijn de meeste afdelingen verhuisd naar het regionale ziekenhuis van Turku. Het gebouw staat in de zomer leeg, en later dit jaar wordt een vleugel verhuurd aan een stichting voor “kinderen in nood”.

Paimio4

Grote ramen om maar zoveel mogelijk zonlicht binnen te laten

Eén van de opvallendste kenmerken van het gebouw zijn de grote, langgerekte balkons. Hier werden de patiënten 3x daags in ligstoelen neergeplant om te genieten van de zon en de rust. Ze mochten niet met elkaar praten of lezen. Dit gebeurde ook in de winter, dan lagen ze in speciale slaapzakken.

Paimio5

Zonneterras voor de tuberculosepatiënten

Er is nog één ziekenhuiskamer in originele staat bewaard gebleven – de rest is aan de tijd aangepast voor hedendaagse zieken. De oude kamers waren allemaal ingericht voor twee personen. Uit hygiënische overwegingen had iedere patiënt ook zijn eigen wastafel. De bedlampen zijn zo ontworpen dat het licht naar boven schijnt, en niet in de ogen. Met de grote ramen erbij ziet de kamer er inderdaad aangenaam uit (en doet het een stuk moderner aan dan het Goudse Jozefziekenhuis waar ik wel eens heb mogen liggen).

Paimio6

Kamer voor twee patiënten, in originele staat

Ieder deel van het enorme hoofdgebouw had zijn functie. De patiëntenvleugel is 7 verdiepingen hoog en bood plaats aan 300 mensen. Alle kamers hebben grote ramen en uitzicht op het park. Er waren wandelpaden aangelegd, en vijvers. Op het terrein staan ook kleinere gebouwen die dienst deden als appartementen voor artsen en ander hoger personeel.

Aalto raakte voor zijn ontwerp geïnspireerd door Sanatorium Zonnestraal in Hilversum (van Johannes Duiker). Hij bezocht dit tijdens een reis naar Nederland en Parijs in 1928 om moderne gebouwen te bekijken. Dat sanatorium staat op de Voorlopige Lijst van Nederland voor het werelderfgoed, net als dit Paimio Sanatorium op de Voorlopige Lijst van Finland staat. Het is echter in 2007 al eens kritisch beoordeeld, waarop de Finnen besloten om de werelderfgoednominatie terug te trekken. Of het ooit nog tot een nieuwe poging komt is maar de vraag, maar ik vond het in ieder geval een bezoek meer dan waard.

Paimio7

De achterkant op het zuiden, zo ontworpen dat alle kamers zoveel mogelijk zonlicht vangen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s