Historische wandeling door Sarajevo

Sarajevo en Beiroet hebben een fascinerende recente geschiedenis en een complexe politieke structuur gemeen. Dus na het succes van Te voet door Beiroet ging ik op zoek naar een soortgelijke wandeling die me door de ogen van een lokale bewoner de stad laat zien. Ik vond de Free Walking Tour van Neno, en meldde me een paar dagen vantevoren per e-mail aan.

Bij het vertrekpunt, het Nationaal Theater, verzamelt zich tegen 11 uur een bont groepje toeristen. We zijn met zijn achten: uit Australië, de Verenigde Staten, Canada, Hong Kong en ik mag Europa vertegenwoordigen. Gezeten op de trappen van het theater krijgen we eerst een geschiedenisles van onze gids Neno, een laatstejaars student Internationale Betrekkingen. Sarajevo stamt uit de Ottomaanse tijd (15e eeuw), de Ottomaanse Turken regeerden hier maar liefst 4 eeuwen voordat Bosnië Herzegovina deel uit ging maken van het Oostenrijks-Hongaarse rijk en meer westerse invloeden onderging.

Hoofdpostkantoor

Hoofdpostkantoor

We lopen eerst het deel van de stad in dat uit de Oostenrijks-Hongaarse tijd stamt. Ondanks dat ze hier maar 40 jaar regeerden, hebben ze veel monumentale bouwwerken achtergelaten. Plus een netwerk van trams en straatverlichting. Aan de hand van het grootse postkantoor komt het verhaal al snel op het Beleg van Sarajevo, de periode van 1992-1996 dat de stad werd belegerd door de Bosnische Serviërs. Het hoofdpostkantoor was het eerste doelwit, het werd gebombardeerd vanaf een tegenovergelegen heuvel.

Het gebouw is inmiddels weer helemaal opgebouwd. In dezelfde stijl als voorheen, maar niet langer in het roze maar nu in het geel.  Het ligt naast het Paleis van Justitie, ook een fraai pand uit de Oostenrijks-Hongaarse tijd dat in volle glorie is hersteld. Dit is een chique deel van de stad, aan de waterkant van de lange maar smalle rivier de Miljacka die Sarajevo doorkruist. Pas recent is er een heel moderne nieuwe brug aangelegd. Wel een mooi ding, maar de inwoners vroegen zich af of het geld niet beter gebruikt had kunnen worden. Het gaat economisch erg slecht in Bosnië, de officiële werkloosheid is een verbluffende 43%.

Nieuwe brug

De nieuwe brug, Festina Lente

Ten noorden van de rivier ligt de buurt waar ik gisteren zelf al doorheen was gelopen, op mijn route vanaf het treinstation naar het hotel. Behalve een glimmend modern winkelcentrum en de eerste McDonalds van Sarajevo liggen hier diverse herdenkingsmonumenten. De eerste waar we bij stilstaan is de vrolijkste: het is het logo van de Olympische Winterspelen die in 1984 in Sarajevo gehouden werden. Het is nog steeds een periode waaraan men graag terugdenkt. Neno hoopt ook dat het toerisme (inclusief de wintersport) ooit weer zo’n vlucht zal nemen.

Aan de overkant van de straat zijn twee monumenten ter nagedachtenis aan de doden die vielen in de jaren negentig, tijdens het Beleg van Sarajevo. Eerst is er op de grond de met rode verf gevulde inslag van een granaat. Deze zogenaamde “Roos van Sarajevo” is op zo’n 100 plaatsen in de stad te zien, op die plaatsen waar mensen op straat gestorven zijn door scherpschutters of granaten. Daar vlakbij is het vrij nieuwe monument ter herinnering aan de meer dan 1000 omgekomen kinderen in diezelfde periode.

Sarajevo Roos

Sarajevo Roos

De tocht gaat verder naar het oosten van de stad. We lopen over de hoofdstraat van Sarajevo – de Maarschalk Tito-straat. Dat de belangrijkste straat nog steeds vernoemd is naar de communist / dictator Tito zegt veel over de waardering die men nog voor hem heeft. De inwoners kijken vooral terug op de economische voorspoed en stabiliteit die hij hen bracht. Beiden zijn ze na zijn dood in 1980 kwijt geraakt. De straat eindigt bij weer een andere plaats van herinnering: de Eeuwige Vlam, die brandt ter nagedachtenis aan de doden tijdens de Tweede Wereldoorlog.

We zijn inmiddels aanbeland in de winkelstraten van de stad, die behalve moderne winkels minstens evenzoveel restaurants en cafées telt. Hier houden we een kwartiertje pauze om iets te eten of te drinken te kopen. Ik begeef me samen met een paar andere avontuurlijke groepsgenoten naar een gelegenheid waar ze Burek verkopen. Dit is een snack gemaakt van bladerdeeg, en gevuld met vlees of kaas of groenten. Het is een populaire lunch of tussendoortje voor de Bosniërs. Ik kies voor de variant met spinazie en kaas (Zeljanica).  Je betaalt naar het gewicht – voor 2,5 Bosnische Mark (1,25 EUR) heb je al een heel stevige lunch te pakken.

Lunch

Burek en Zeljanica als lunch

Hier in de buurt ligt ook de overdekte markt die in 1994 en 1995 tweemaal door granaten werd getroffen, en vele slachtoffers achterliet. De markt bleef gedurende de hele oorlog functioneren, net zoals de meeste mensen gewoon naar hun werk gingen en de theaters voorstellingen bleven organiseren. Onze gids Neno was nog een kind tijdens de oorlog (van 7 tot 11 jaar), maar hij heeft er wel een voorliefde voor suiker en zoetigheden aan overgehouden omdat dat destijds zo schaars was.

Tachtig jaar eerder was Sarajevo al eens het middelpunt van het internationale nieuws. Hier werd de Oostenrijkse troonopvolger Franz Ferdinand vermoord door een Servisch nationalist, een vonk die de Eerste Wereldoorlog deed ontbranden. Neno vertelt enerverend over wat er zich die dag afspeelde: het was een geplande aanslag, waarvoor 6 getrainde Serviërs langs de route opgesteld stonden die Franz Ferdinand in een open auto aflegde. De eerste aanslag, met een granaat, mislukte. Pas op de terugweg was het raak. Op de straathoek waar het zich allemaal afspeelde hangt nu een plakkaat met inscriptie, en er is een klein museum over de Oostenrijks-Hongaarse tijd van Sarajevo.

Latijnse brug

De Latijnse Brug, die uitkomt op de straathoek waar de aanslag plaatsvond

Tot slot van de 3,5 uur durende wandeling gaan we de Ottomaanse wijk in. Ik was hier zelf al geweest, maar we krijgen nu toch nog wat minder opvallende plekken te zien. Erg mooi is de oude karavanserai. Hij is te bereiken via een steegje tussen de vele souvenirwinkeltjes door. Op de binnenplaats is een groot terras, waar de jeugd van Sarajevo zich tegoed doet aan koffie, thee en de ook hier (net als in Libanon) zo populaire waterpijp. Wij lopen door naar boven, waar je goed kunt zien hoe ruim deze oude herberg van opzet was.

De Ottomaanse wijk is het oudste deel van de stad, maar al vele malen in rook opgegaan. Het is nu veel kleiner dan het vroeger was, maar nog steeds behoorlijk indrukwekkend (veel groter dan die in Mostar bijvoorbeeld). De winkels zijn gespecialiseerd in oriëntaalse prullaria, ik moet er niet aan denken hier iets van mee te nemen. Maar je kunt er lekker door de steegjes dwalen, of een ijsje eten. Hier eindigt de boeiende wandeltocht van vandaag, en gaat een ieder weer zijn eigen weg.

Kopersmidsteeg

Kopersmidsteeg in de Ottomaanse wijk

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s