Van Nellefabriek

Deze zomer is de nominatie van de Noordoostpolder geschrapt van Nederland’s Voorlopige Lijst voor het Werelderfgoed. De gemeenteraad van de Noordoostpolder was het er bij nader inzien toch niet mee eens, uit angst voor beperkingen die het met zich mee zou kunnen brengen voor bewoners en landbouwbedrijven. In mijn missie om dit jaar alle monumenten op die Voorlopige Lijst te bezoeken, ben ik daarom alweer toegekomen aan de op één na laatste uit het rijtje: de Van Nellefabriek in Rotterdam.

Deze fabriek is gebouwd tussen 1925 en 1931. Het is het klassieke Nederlandse voorbeeld van de Moderne Beweging in de architectuur. De fundering is van beton, en de buitenmuren zijn grotendeels niet-dragend en van glas. Het gewicht van de vele verdiepingen wordt aan de binnenkant gedragen door paddestoelvormige pilaren. In het ontwerp van het complex is ook rekening gehouden met de werkomstandigheden voor de arbeiders. Zo hadden zij ongehinderd uitzicht en veel daglicht door de vele hoge ramen. Ook had het terrein een kantine, voetbalveld, korfbalveld en een tuin.

Vooraanzicht met de karakteristieke letters

Vooraanzicht met de karakteristieke letters

Normaal is het vrij lastig om er binnen te raken, of je moet een groepstour van 100 EUR zien te organiseren. Maar eens per jaar, op Open Monumentendag, is de entree gratis en geven architectuurgeschoolde gidsen rondleidingen. Die speciale dag valt dit jaar op 10 september, een dag die ik al een tijd gemarkeerd had in mijn agenda.

Het enorme gebouw ligt op een bedrijventerrein vlak langs de A20 bij Spaanse Polder. Parkeergelegenheid voldoende. Ik ben er iets over tienen, en kan me direct aansluiten bij een groepje van twintig voor de rondleiding door van gids Olivier.

Bij de eerste uitleg kijkt één van de medebezoekers me indringend aan. “Ben jij Els?”, vraagt hij. Euh, ja! Het blijkt medewereldreiziger en -erfgoedliefhebber Peter te zijn. Toeval, of juist niet: de schaarse openstelling van dit monument trekt natuurlijk wel een heel specialistisch publiek. Zoals mensen die hun leven vullen met het afwerken van lijstjes. Peter is net als ik kortgeleden ook in de Fagusfabriek in Alfeld (Duitsland) geweest, een ander groots monument in de moderne architectuur.

Luchtbruggen voor het transport

Luchtbruggen voor het transport van koffie, thee en tabak

We worden eerst buitenom het gebouw geleid. Hier vallen vooral de grote glazen luchtbruggen op. Via transportbanden werden koffie, thee en tabak tussen opslagplaats en fabriek vervoerd. Toen de fabriek gebouwd werd lag het vrij in de polder en was er ruimte volop. Het ligt ook pal aan de Schie, zodat scheepsladingen makkelijk konden worden binnengehaald. Nu ligt de fabriek midden tussen heel veel andere bedrijven. Maar groot en imposant is het nog steeds.

De verschillende producten werden in hetzelfde complex bewerkt, maar ze hadden wel hun eigen vaste fabrieksruimtes. Tabak had de meeste stappen in de verwerking nodig, en de architecten gaven dat gedeelte dan ook acht bouwlagen. Koffieproductie deed het met vijf lagen, en thee met drie.

Gelukkig krijgen we vandaag ook de binnenkant te zien. Sinds het gebouw geen fabriek meer is maar een monument, wordt het aan een vijftigtal bedrijven verhuurd als kantoorruimte. Op een enkele schoonmaker na is het er op zaterdag dan ook erg stil. Er lijkt ook veel kantoorruimte leeg te staan.

Pastelkleuren van binnen

Pastelkleuren van binnen

Het doet me erg denken aan een school. Al die pastelkleurige wandtegeltjes. De lange gangen en de inkijk in de kantoren en zelfs in de toiletten. De trappenhuizen berekend op massa’s mensen. Leuk zijn die twee trappen die als het ware in elkaar gevlochten zijn: mannen en vrouwen liepen hier gescheiden naar hun werkplek.

Na een uur zit de rondleiding erop. Tijd voor de eindconclusie: gaat de Van Nellefabriek het redden om op de echte Werelderfgoedlijst te komen?

Een vergelijking met de Duitse Fagusfabriek, werelderfgoed sinds deze zomer, ligt voor de hand. Die fabriek stamt echter uit het hele begin van het Moderne Bouwen en heeft als bijzonderheid dat hij nog steeds in werking is (ze maken er schoenleesten). Iets van dat levendige mis ik hier bij de Van Nellefabriek toch wel. Er moet een machtig verhaal te vertellen zijn over fabricage en transport van koffie, thee en tabak. Een makkelijke aansluiting met de wereldhaven Rotterdam ook. De fabriek krijgt zijn oude rol natuurlijk niet meer terug, maar een goed bezoekerscentrum of museum zou ook al erg mooi zijn. Nu moet het het helemaal hebben van zijn architectuur. Ook de nominatie zoals opgeschreven door de Nederlandse regering legt alleen de link met de architectuur van het Nieuwe Bouwen (en bijbehorende sociale idealen). Het is een goed bewaard gebleven en architectuurhistorisch belangrijk gebouw, maar is het bijzonder genoeg in internationaal perspectief? Het zal in ieder geval één van de eerste monumenten zijn die Nederland de komende jaren daadwerkelijk gaat voordragen. We wachten het oordeel maar af….

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s