Maatschappij van Weldadigheid

Drenthe gaat voor een werelderfgoednominatie van de “Maatschappij van Weldadigheid” in 2018. Dan is het precies 200 jaar geleden dat generaal Johannes van den Bosch er de eerste kolonie stichtte die armoedige gezinnen uit de stad een gelegenheid bood om een nieuw bestaan op te bouwen. Het potentiële werelderfgoed omvat een viertal plaatsen: de kolonies Frederiksoord en Wilhelminaoord, het veenlandschap Fochteloërveen en de strafkolonie in Veenhuizen.

Op deze zonnige zondag stap ik om half 8 in de auto voor de rit van een kleine 2 uur naar het uiterste noordoosten van Drenthe. De eerste bestemming die ik in de TomTom heb geprogrammeerd is Ravenswoud. Vlakbij dit plaatsje is een uitkijktoren waarvan je een goed uitzicht hebt over het Fochteloërveen. Het Fochteloërveen is één van de laatste restanten van het hoogveen dat vroeger deze hele Drenths/Friese regio bedekte. De rest is vanaf de 17e eeuw allemaal afgegraven voor turf (als brandstof).

Ravenswoud blijkt een gehucht, maar na even zoeken vind ik borden die naar de Uitkijktoren verwijzen. Je moet eerst een kwartier door het bos lopen – een in de jaren ’50 aangelegd bos voor de houtkap. Natuurmonumenten probeert er nu wat natuurlijk leven in te krijgen. De toren zelf is een houten gevaarte in de vorm van een zeven. Er staan al wat fietsen beneden, en boven tref ik vier oudere Drenthen die hier al vanaf 7 uur vogels aan het kijken zijn.

Fochteloërveen vanaf de uitkijktoren

Fochteloërveen vanaf de uitkijktoren

Met hen staar ik een tijdje over het vlakke landschap. Op Tweede Paasdag van dit jaar heeft een grote brand een flink deel van het veen verwoest. Ik weet niet hoe het er voorheen heeft uitgezien, maar echt zichtbare brandplekken zijn er niet meer. De grond is wel erg droog. Vogels kun je alleen met een heel goede verrekijker zien, het zijn er niet zoveel en ze zitten ver weg.

Veenhuizen ligt aan de andere kant van dit Fochteloërveen. Er is een wandelpad dwars door het landschap. Met de auto moet je even omrijden over smalle weggetjes.

In Veenhuizen werd door de Maatschappij van Weldadigheid een strafkolonie opgericht. Hier werden landlopers en bedelaars opgesloten en aan het werk gezet om het veen af te graven. Nu is er het gevangenismuseum, en er zijn in het dorp ook nog steeds drie werkende gevangenissen. Het museum zit in het prachtige, carrévormige Oude Tweede Gesticht. Het gebouw is ook wel meteen het hoogtepunt van het bezoek: voor de entree van 8 EUR mag je een paar tentoonstellingsruimtes door met de geschiedenis van het gevangeniswezen door de eeuwen heen. Niet al te interessant.

Kanaal en klok, Veenhuizen

Kanaal en klok, Veenhuizen

Veenhuizen heeft maar liefst 122 rijksmonumenten binnen de gemeentegrenzen. Helaas liggen die behoorlijk verspreid, en is het saai lopen langs de weg. Het leukst zijn nog de stichtelijke naamborden op de huizen van de voormalige bewakers, zoals “Rust Roest”. Het dorp is gemaakt voor de trekschuit, hét middel van vervoer in de 19e eeuw. Rechte kanalen vormen de verbindingswegen, en het is ook daar dat de belangrijkste gebouwen liggen.

De resterende plaatsen Wilhelminaoord en Frederiksoord liggen een half uur rijden vanaf Veenhuizen, meer naar het zuidwesten van Drenthe. In Wilhelminaoord stop ik alleen om foto’s te maken van het hervormde koloniekerkje. Frederiksoord heeft wat meer te bieden uit de Kolonietijd. De hoofdstraat heeft o.a. een oude bakkerij, een tuinbouwschool, een postkantoor en diverse in restauratie zijnde “ambtenarenhuisjes”.

Het werk van de Maatschappij van Weldadigheid werd geen groot succes. Maar weinigen emigreerden vrijwillig naar de nieuwe kolonies in Drenthe.

Ambtenarenhuisje in Frederiksoord

Ambtenarenhuisje in Frederiksoord

Kansen als werelderfgoed: als ze op dit moment de nominatie zouden insturen, goed – het zal waarschijnlijk als “cultureel landschap” worden aangeprezen, de interactie tussen mens en natuur. Een populaire categorie om het Werelderfgoedcomité over de streep te trekken: Frankrijk, Italië en Spanje doen de laatste jaren niet veel anders meer dan landschappen aandragen met wijngaarden, olijfbomen en zelfs kastanjes. Drenthe wil nog wachten tot 2018, de vraag is of er dan überhaupt nog nieuwe plaatsen tot de Werelderfgoedlijst worden toegelaten. Het hele verhaal achter de “Maatschappij van Weldadigheid” is interessant genoeg om de beoordelaars op papier te overtuigen. Wat er van de monumenten in werkelijkheid nog over is niet heel spectaculair en ligt versnipperd over de provincie.

Een gedachte over “Maatschappij van Weldadigheid

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s